طبقه بندی مطالب

  • دسته‌ها
  • پربازدیدترین مطالب

    جزئیات مطلب

    کم کاری غدد جنسی در مردان (هیپوگونادیسم)

    تعداد بازدید:1633

    کم کاری غدد جنسی (Hypogonadism) در مردان (Men) عبارت از نارسائی بیضه ها در تولید آندروژن یا اسپرم و یا هر دو می باشد. اصطلاح آندروژن (Androgens) شامل هورمونهای مردانه می شود که سر دسته آنها هورمون تستوسترون است. بیضه ها دو کار اصلی انجام می دهند، تولید هورمونهای مردانه یا آندروژنها و تولید اسپرم. بنابراین کم کاری غدد جنسی می تواند شامل یکی از دو مورد فوق و یا هر دو مورد باشد.

    این بیماری فوق العاده شایع است ولی میزان شیوع واقعی آن مشخص نیست. تولید تستوسترون (Testosterone) توسط بیضه ها با افزایش سن کاهش می یابد که به آن یائسگی مردانه (Andropause) گفته می شود، ولی بحث ما در اینجا کم کاری غدد جنسی در نوجوانان، جوانان و افراد بالغ می باشد. بیضه ها برای تولید هورمون تستوسترون و اسپرم وابسته به مراکزی در مغز هستند و یک محوری وجود دارد که از بالا به پائین شروع می شود، این محور در مردان عبارت از هیپوتالاموس – هیپوفیز – بیضه می باشد (شکل ۱). بطور خلاصه جهت آگاهی خوانندگان محترم هیپوتالاموس هورمونی بنام GnRH تولید می کند که از طریق جریان خون وارد غده هیپوفیز شده و سبب ترشح دو هورمون LH و FSH توسط هیپوفیز می گردد. این دو هورمون از طریق خون به بیضه ها منتقل شده و هورمون LH ترشح تستوسترون (Testosterone) توسط بیضه ها را تحریک می کند و هورمون FSH سبب تولید اسپرم توسط بیضه ها می شود. بلوغ (Puberty) در پسر بچه ها موقعی شروع می شود که هیپوتالاموس شروع به کار کند.. با توجه به توضیحات فوق مشخص می شود که کم کاری غدد جنسی یا کم کاری بیضه ها در مردان می تواند علل مختلفی داشته باشد. کم کاری غدد جنسی در مردان (Hypogonadism in Men) به دو دسته بزرگ تقسیم می شود: اگر نقص در عملکرد خود بیضه ها باشد، آنرا اولیه و اگر نقص در هیپوتالاموس و یا هیپوفیز باشد آنرا ثانویه می گویند.

    مهمترین علل کم کاری غدد جنسی اولیه به قرار زیر می باشند:

    · اختلالات ژنتیکی مثل سندرم کلاین فلتر که در آن مرد یک کروموزوم X اضافی دارد. فرمول کروموزومی مرد طبیعی ۴۶ XY است، فرمول کروموزومی مردان مبتلا به سندرم کلاین فلتر ۴۷XXY می باشد.

    · فقدان مادرزادی بیضه ها

    · بیضه های نزول نکرده

    · شیمی درمانی

    · پرتودرمانی

    · قرار گرفتن در معرض مواد سمی

    · ضربه به بیضه ها

    · عفونت بیضه ها مثل ابتلاء به اریون

    · در آوردن بیضه ها توسط جراحی

    · پیچش بیضه و از بین رفتن آن بعلت قطع جریان خون

    · مادرانیکه در حین حاملگی از داروئی بنام دی اتیل استیل بسترول استفاده کرده اند

    مهمترین علل کم کاری غدد جنسی (Hypogonadism) ثانویه به قرار زیر می باشند:

    · بیماری هیپوتالاموس و عدم ترشح هورمون GnRH (مثل سندرم کالمن)

    · بیماری هیپوفیز و عدم ترشح هورمونهای LH و FSH : غده هیپوفیز بنا به علل زیر می تواند کار خود را از دست بدهد:

    o ضربه به جمجمه

    o سرطان

    o افزایش پرولاکتین خون

    o مصرف بعضی از داروها که سردسته آنها هورمونهای استروئیدی است که توسط ورزشکاران مصرف می شود و بعلت مهار عملکرد غده هیپوفیز توسط این هورمونها، بیضه های این افراد رفته رفته تحلیل پیدا کرده و از بین می روند.

    o چاقی بیش از حد

    o ابتلا به ویروس HIV یا ایدز

    علائم کم کاری غدد جنسی

    بر حسب اینکه کم کاری غدد جنسی کی اتفاق افتاده باشد، علائم آن متفاوت خواهند بود:

    · کم کاری غدد جنسی که در حین تکامل جنین در رحم مادر اتفاق می افتد:

    o اگر هنگام تکامل جنین بدن به میزان کافی هورمون تستوسترون تولید نکند آن موقع دستگاه تناسلی خارجی تکامل پیدا نخواهد کرد. عدم تکامل از خفیف تا کاملاً شدید فرق می کند. در موارد خفیف، دستگاه تناسلی مذکر است ولی بخوبی تکامل نیافته است، در موارد متوسط دستگاه تناسلی مبهم می باشد و تنها از شکل دستگاه تناسلی نمی توان در مورد دختر یا پسر بودن بچه اظهار نظر کرد. در موارد کمبود هورمونی شدید، با اینکه نوزاد از نظر ژنتیکی پسر است (۴۶XY) ولی دستگاه تناسلی خارجی کاملاً دخترانه است.

    · کم کاری غدد جنسی (Hypogonadism) که در حین بلوغ اتفاق می افتد

    باز ممکن است بیمار فقط بلوغ دیررس و یا کم کاری غدد جنسی خفیف داشته باشد و یا اینکه مبتلا به کم کاری غدد جنسی تمام عیار گردد. این بیماران را از شکل ظاهری به راحتی می توان تشخیص داد. علائم کم کاری غدد جنسی که در حین بلوغ اتفاق می افتد به قرار زیر هستند:

    o کاهش توده عضلانی، توده عضلات بدن دخترانه می شود.

    o عدم کلفت شدن صدا، این گونه مردان صدای زیر و زنانه دارند

    o عدم رشد موی بدن که در موارد شدید اینگونه مردان هیچگونه رویش ریش ندارند (شکل ۲).

    o فقدان رشد آلت تناسلی و بیضه ها، در موارد شدید بیضه ها در یک مرد بالغ به اندازه سنجد هستند و آلت تناسلی بچه گانه و طول آن ۲-۱ سانتی متر می باشد.

    o چون هورمون تستوسترون (Testosterone) سبب بسته شدن اپیفیز استخوانها می شود، بعلت فقدان هورمون تستوسترون اندامهای این مردان بیش از حد رشد کرده و بلند قد می شوند (شکل ۳). در اصطلاح به اینگونه مردان که قد بلند داشته و فاقد رویش مو و رشد دستگاه تناسلی می باشند، عامه مردم خواجه (Eunuch) می گویند.

    o رشد سینه ها

    · کم کاری غدد جنسی در بالغین

    یعنی این مردان دوران بلوغ را بصورت طبیعی سپری کرده و بعداً بنا به عللی دچار کم کاری بیضه ها می شوند. علائم و نشانه های آن عبارتند از:

    o اختلال نعوظ

    o ناباروری

    o کاهش موهای ریش و بدن

    o کاهش توده عضلات بدن

    o سینه ها کم کم بزرگ می شوند

    o پوکی استخوانها

    o خستگی

    o کاهش میل جنسی

    o عدم تمرکز حواس

    تشخیص

    تشخیص کم کاری غدد جنسی با توجه به علائم بالینی و آزمایشگاهی خواهد بود. باید دقیقاً علت مشکل بیمار مشخص و به وی گفته شود. برای تشخیص کم کاری غدد جنسی از مجموعه ای از اقدامات زیر بسته به شرایط بیمار استفاده می شود:

    · معاینه فیزیکی و اخذ شرح حال

    · اندازه گیری هورمونها

    · تصویر برداری از غده هیپوفیز

    · آزمایش تجزیه منی

    · بررسیهای ژنتیکی

    · نمونه برداری از بیضه ها

    درمان

    این بیماری استرس شدیدی به والدین، و خود بیمار وارد می کند. متأسفانه در بسیاری از موارد یک مرد با کم کاری غدد جنسی تمام عیار دانسته و یا نداسته ازدواج می کند و موضوع را همسر وی بعدها متوجه شده و اختلافات زیادی پیش می آید. بنابراین باید حداکثر تلاش را کرد تا اگر بیمار قابل درمان است، به موقع و بصورت مناسب درمان شود. درمان موفقیت آمیز تابع تشخیص صحیح علت کم کاری غدد جنسی می باشد.

    · اگر کم کاری غدد جنسی اولیه باشد، درمان جایگزین با هورمونهای مناسب خواهد بود. با هورمون درمانی، کم کم عملکرد جنسی طبیعی شده، میل جنسی افزایش می یابد و توده عضلانی رشد می کند و گاهاً کم کم موهای صورت و بدن شروع به رشد می کنند. معمولاً در اکثر موارد این بیماران نابارور باقی خواهند ماند.

    · اگر کم کاری غدد جنسی ثانویه باشد، آن موقع می توان از تجویز هورمونهای هیپوفیز یعنی LH و FSH استفاده کرد. این دو هورمون در بازار به شکل دارو وجود دارد و روش تجویز آنها مخصوص است. گاهاً این بیماران نیاز به دو سال درمان با این هورمونها هستند. در تعدادی از موارد با هورمون درمانی بیضه های این بیماران شروع به تولید اسپرم کرده و مرد قدرت باروری خود را بدست می آورد.

    Male Hypogonadism fig 1

    Male Hypogonadism fig 2

    Male Hypogonadism fig 3



    آرشیو مقالات تخصصی اورولوژی مردان